Wat is qigong? Achtergrond, de drie tantiens en wat je ervan mag verwachten

Je ziet het steeds vaker in parken en sportscholen: mensen die langzaam en geconcentreerd bewegen, met hun aandacht bij hun ademhaling. Dat is qigong. Wie het nooit heeft gedaan, vraagt zich al snel af wat het precies is en wat het oplevert. Hieronder lees je waar qigong vandaan komt, wat er met qi en de tantiens bedoeld wordt en wat onderzoek zegt over de effecten.

Wat betekent qigong?

Qi betekent letterlijk “adem” of “lucht” en wordt vaak vertaald als energie of levenskracht. Gong betekent “oefening”, “werk” of “vaardigheid”. Qigong is een reeks meditatieve ademhalings- en bewegingsoefeningen die zijn ontworpen om “qi” door het lichaam te bewegen. Bij qigong is er de overtuiging dat je bloed je adem volgt. Veel beoefenaars zeggen dat ze er rustiger van worden en dat het hun bloeddruk gunstig beïnvloedt, al is dat wetenschappelijk nog niet hard aangetoond.

Laten we de grondbeginselen van qigong op een rijtje zetten.

Ten eerste, wat is qi?

In de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG) staat qi bekend als levenskracht, de universele energie van alle dingen. Voor mensen is qi de aangeboren intelligentie van het lichaam. Het vermogen om te ademen, een baby te laten groeien, bloed te pompen, voedsel om te zetten in brandstof, enzovoort. TCG heeft tot doel harmonie te brengen in lichaam en geest. Om beperkingen op te heffen in de stroom van qi door middel van acupunctuur en qigong-oefeningen.

Universele levenskracht

Het concept van universele levenskracht is niet exclusief voor TCG. In de oude Indiase leer staat het bekend als prana. En in de oude Griekse leer is het vergelijkbaar met het concept van pneuma. Al duizenden jaren denken mensen na over deze energie die ons allemaal zou verbinden.

Het doel is om qi in balans te brengen. Volgens de TCG zijn mensen met een evenwichtige qi gezond, energiek en mentaal helder, en herstellen ze snel van ziekte of letsel. Wanneer iemand qi in balans heeft, wordt aangenomen dat hij zich op een punt van optimaal welzijn bevindt. Veel mensen zouden een tekort aan qi hebben, dat met eenvoudige oefeningen zoals qigong weer kan worden aangevuld.

Qi in balans

In de TCG wordt onevenwichtige qi in verband gebracht met vermoeidheid, kou, slechte spijsvertering, gebrek aan eetlust, zware menstruatie en somberheid. Het is volgens deze leer ook mogelijk om overtollige qi te hebben, wat zich kan uiten als stress, prikkelbaarheid, woede, angst en gespannenheid. Pijn wordt vaak gezien als een blokkade van qi. Acupunctuur is een praktijk die is ontworpen om “vastzittende” qi te deblokkeren. Veel mensen gaan daarom naar een acupuncturist voor bijvoorbeeld migraine en lichaamspijn.

Hoe werkt qigong?

Qigong is een beoefening van adem, beweging en meditatie. Door oogbewegingen, lichaamsbewegingen, mentale focus en ademhaling te coördineren, zou je stagnerende energie deblokkeren en vitale levensenergie vrij laten bewegen.

Qigong is gebaseerd op de tantiens, of energiecentra, van het lichaam. De tantiens worden vaak vergeleken met de chakra’s in yoga. Ze zijn verschillend, maar er zijn zeker veel overeenkomsten.

Tantiens

Er zijn 3 tantiens in het lichaam en ze zijn van onder naar boven toegankelijk.

• De laagste tantien bevindt zich in de buurt van je navel en herbergt je kernessentie en vitale energie. Het is je seksuele kracht en de plek waar je fysieke kracht uit haalt. Gerichte ademhalingsoefeningen in de lage tantien zorgen voor de basisenergie waarmee qi zich kan ontwikkelen.
• De middelste tantien bevindt zich in de buurt van je hart. Hier cultiveer je liefdevolle compassie voor jezelf en anderen. Wanneer je qi uit de lage tantien haalt en het mengt met liefdevol mededogen, wordt de qi genezend.
• Deze “genezende” qi beweegt naar de bovenste tantien, die achter je wenkbrauwen zit, en verandert in shen. Shen is energie die zorgt voor helder denken, intuïtie, een goed geheugen en kalmte.

Qigong beïnvloedt je lichaam op fysiek, mentaal en spiritueel niveau. Op fysiek niveau geeft het energie doordat je rustig in beweging bent en diep ademhaalt. Op mentaal niveau helpt qigong je te kalmeren en je te verbinden met het huidige moment door adem en beweging. En op spiritueel niveau brengt regelmatige beoefening voor veel mensen een gevoel van innerlijke rust en eenheid.

Qigong bij chronische pijn en depressie

Er zijn veel onderzoeken gedaan naar de voordelen van qigong, vooral bij chronische pijn en depressie. De resultaten zijn wisselend en een groot deel van de studies is klein of van matige kwaliteit. Een overzichtsstudie uit 2009 vond het bewijs niet overtuigend genoeg om qigong als behandeling van pijn aan te raden. Ook bij hoge bloeddruk zijn de uitkomsten nog niet eenduidig.

Op het gebied van depressie zijn er aanwijzingen dat qigong-oefeningen de klachten kunnen verminderen, maar er zijn grotere en betere studies nodig om dat te bevestigen. Zie het daarom als een mogelijke aanvulling op een behandeling en niet als vervanging. Heb je last van langdurige pijn of somberheid, ga dan eerst naar je huisarts of fysiotherapeut. Op Thuisarts lees je meer over hulp bij een depressie.

Qigong naast je training

Voor sporters is qigong vooral interessant als tegenwicht. Wie veel hardloopt, fietst of in de sportschool staat, traint meestal op tempo en kracht. Qigong vraagt het omgekeerde: langzaam bewegen, je gewicht rustig verplaatsen en je adem laag in je buik laten zakken. Dat maakt het geschikt voor een rustdag of als afsluiting van een zware week.

Je hebt er geen materiaal voor nodig en het kan binnen en buiten. Veel lessen beginnen staand, met de voeten op heupbreedte en licht gebogen knieën. Een sessie hoeft niet lang te duren om het te leren kennen. Volgens onderzoek is qigong over het algemeen veilig. Er zijn in klinische studies geen ernstige bijwerkingen gezien, al kun je net als bij elke beweging een spier verrekken. Gebruik je medicijnen of ben je onder behandeling, vertel dat dan aan je behandelaar voordat je ermee begint. Twijfel je of het bij je past, probeer dan een proefles bij een vereniging of buurthuis in je omgeving.

Zoek je een andere rustige vorm van bewegen? Lees ook wat vinyasa yoga is en wat je in een les kunt verwachten.

Veelgestelde vragen

Wat betekent het woord qigong letterlijk?

Qi betekent adem of lucht en wordt vaak vertaald als levensenergie. Gong betekent oefening, werk of vaardigheid. Samen gaat het om het oefenen met je levensenergie.

Is qigong veilig voor beginners?

Qigong is over het algemeen veilig. In klinische studies zijn geen ernstige bijwerkingen gezien, al kun je net als bij andere beweging een spier verrekken. Ben je onder behandeling, overleg dan eerst met je behandelaar.

Helpt qigong tegen depressie?

Er zijn aanwijzingen dat qigong depressieve klachten kan verminderen, maar grotere studies moeten dat nog bevestigen. Het kan een aanvulling zijn op een behandeling, geen vervanging.

Wat zijn de drie tantiens?

De tantiens zijn energiecentra in de qigong. De onderste ligt bij de navel, de middelste bij het hart en de bovenste achter de wenkbrauwen.